Bước 8 – Thấu hiểu tính động của các chu kỳ và góc chiếu hành tinh
Bước trước trong tiến trình phát triển một thái độ đối với chiêm tinh, cùng một kỹ thuật dẫn đến sự thấu hiểu sống động về đời sống và nhân cách con người, đã bàn về việc hình thành cảm thức về hình thái và điểm nhấn. Tuy nhiên, thuật ngữ “hình thái” bao hàm nhiều điều hơn những gì tôi đã xem xét cho đến lúc này. Điều tôi bàn đến chủ yếu là hình thái trong không gian; nghĩa là hình thái như một yếu tố tĩnh, như một điều có thể được nắm bắt bằng một hành vi tri nhận duy nhất — chẳng hạn hình thái của một bức tranh, của mô thức trang trí trên tấm thảm. Khi nhìn một lá số chiêm tinh hiện đại, chúng ta có thể thấy ngay mô thức hình tròn, mười hai nan, các biểu tượng hành tinh, những chỉ dấu Hoàng đạo, v.v. Và điều tôi muốn nhấn mạnh là ý nghĩa cốt yếu của một lá số khai sinh — của mô thức bầu trời vào lúc chào đời — chỉ có thể được nắm bắt khi nhà chiêm tinh có khả năng xem xét và diễn giải lá số như một tổng thể có cấu trúc và mang tính “hữu cơ”. Trước hết là tri nhận tổng thể; sau đó mới đến việc nghiên cứu phân tích các bộ phận và những chi tiết của cấu trúc.
Tuy nhiên, hình thái cũng có thể được xem như một yếu tố động, vận hành trong thời gian; nghĩa là theo một trình tự có tính chu kỳ. Chẳng hạn, những nhạc sĩ được đào luyện xem xét nó theo cách ấy khi nói đến “thể sonata” hoặc thiết kế cấu trúc của một bản “fugue” của Bach. Một bản sonata hay fugue không thể được trải nghiệm bằng một hành vi tri nhận duy nhất. Bạn không thể nghe chúng, hoặc thậm chí nhìn vào bản nhạc rồi nhận ra ý nghĩa cấu trúc theo cùng cách nhìn một bức vẽ. Chúng trải ra trong thời gian; người nhạc sĩ cần thời gian để tri nhận “hình thái” của bản sonata khi nghe nó từ đầu đến cuối, ngay cả khi có khả năng đọc nhanh những trang tổng phổ đã in.
Tương tự, nhà chiêm tinh cũng cần thời gian để đi qua các trang lịch thiên văn và theo dõi chuyển động Hoàng đạo của các hành tinh, ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác. Lịch thiên văn hé lộ nguyên lý “hình thái” đang vận hành cũng như một bản sonata của Beethoven. Nó làm được điều này bởi chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh có tính định kỳ hay chu kỳ. Và sự kết hợp không ngừng của những chuyển động có tính chu kỳ ấy — sự đan xen liên tục của các đường đi hành tinh trên bầu trời — tạo ra những hình thái động.
Khi đã hiểu điều này, tôi sẽ xem xét cái được gọi là góc “vuông” giữa Mộc Tinh và Thổ Tinh; nghĩa là dữ kiện kinh độ Hoàng đạo của chúng cách nhau 90°. Tuy nhiên, điểm đầu tiên cần xem xét lại là điều những nhà chiêm tinh nói về ý nghĩa của góc vuông thường bỏ qua. Tôi nói rằng mình đang xem xét một góc vuông; nhưng tôi đang xem xét nó ở đâu? Trong lá số khai sinh của một cá nhân, hay trong lịch thiên văn?
Đến đây, người đọc có thể thốt lên: Trong cả hai trường hợp, chẳng phải vẫn là cùng một góc vuông sao? Đó là cùng một góc vuông nếu chúng ta lấy Mộc Tinh và Thổ Tinh ra khỏi những bối cảnh mà chúng hiện diện — lá số khai sinh hoặc lịch thiên văn; nếu tách chúng khỏi mọi điều khác bao quanh, và như vậy biến chúng thành những thực thể thuần trừu tượng. Nhưng thực ra, góc vuông có hai ý nghĩa khác nhau tùy theo nó được tri nhận trong lá số khai sinh — một cấu trúc không gian và tĩnh — hay trong lịch thiên văn — một cấu trúc thời gian mang tính động. Bạn nhìn một lá số trong một lần nhìn. Bạn đọc lịch thiên văn từng dòng, từng trang. Lá số đại diện cho một sự kiện đã được cố định, không thể thay đổi: với tư cách một sinh thể cá nhân, bạn chỉ chào đời một lần và sẽ không bao giờ có một lá số khai sinh mới. Mặt khác, lịch thiên văn ghi lại một chuỗi sự kiện không ngừng triển khai, và những “hình thái” mà nó hé lộ là kết quả của cách các thiên thể chuyển động đều đặn và theo chu kỳ.
Vì vậy, một góc vuông Mộc Tinh–Thổ Tinh được phân tích trong lá số khai sinh là một yếu tố tĩnh, thuộc không gian; nhưng cùng góc vuông ấy, khi được xem xét trong những trang lịch thiên văn, lại là một yếu tố động, thuộc thời gian. Trong trường hợp thứ nhất, nó thuộc về một điều đã được xác lập một lần và mãi mãi; trong trường hợp thứ hai, nó là một yếu tố sẽ tái diễn theo chu kỳ qua các thời đại. Trong lá số khai sinh, góc vuông Mộc Tinh–Thổ Tinh là một phần của toàn bộ cấu trúc lá số và phải được hiểu như vậy; trong khi ở lịch thiên văn, nó là một phần của sự đan xen theo chu kỳ giữa hai hành tinh đang chuyển động, Mộc Tinh và Thổ Tinh, và vì vậy phải được hiểu trong tương quan với sự đan xen có tính chu kỳ ấy.
Tóm lại, nếu một người học hỏi tôi: “Ông X có góc vuông Mộc Tinh–Thổ Tinh trong lá số khai sinh. Điều đó có nghĩa gì?”, tôi sẽ trả lời: “Tôi không thể trả lời câu hỏi của bạn nếu chưa nghiên cứu toàn bộ lá số và vị trí mà mối quan hệ Mộc Tinh–Thổ Tinh chiếm giữ trong đó”. Nhưng nếu người học hỏi: “Góc vuông giữa Mộc Tinh ở 10° Sư Tử với Thổ Tinh ở 10° Bọ Cạp có nghĩa gì?”, thì tôi có thể trả lời trực tiếp. Bởi ở đây, câu hỏi liên quan đến mối quan hệ giữa Mộc Tinh và Thổ Tinh, được xem xét trong một giai đoạn tái diễn theo chu kỳ của nó.
Các góc chiếu hành tinh như những giai đoạn của mối quan hệ
Đối với phần lớn mọi người, tư duy theo sự triển khai thực tế của thời gian và theo tính quan hệ là điều khá khó khăn. Qua nhiều thế kỷ của một nền văn minh nhấn mạnh cách tiếp cận đời sống bằng trí năng, chúng ta đã quen nghĩ về những thực thể riêng biệt và bền vững, nằm ở những nơi chốn rất xác định, tách biệt trong một không gian tĩnh. Những thực thể này có thể thay đổi hoàn toàn về diện mạo; tuy vậy, trong quá khứ chúng ta vẫn nghĩ rằng chúng có một tính toàn vẹn trừu tượng, một căn tính không thể thay đổi. Dù trẻ, trưởng thành hay già yếu; dù tương đối đơn độc hay gắn bó sâu sắc trong quan hệ với những thực thể khác, chúng vẫn được trao những tên gọi riêng, và chúng ta nghĩ rằng về bản chất, chúng vẫn là những gì chúng từng là.
Kiểu thấu hiểu bằng tâm trí mang tính “cổ điển” này về đời sống và con người đã dần thay đổi trong thế kỷ hiện tại. Sức ép của sự thay đổi ấy đang buộc các nhà chiêm tinh tái định hướng và diễn giải lại những ý tưởng cùng biểu tượng cốt yếu của mình. Các giáo trình chiêm tinh có khuynh hướng nói về Mộc Tinh và Thổ Tinh — cũng như mọi yếu tố khác mà chúng sử dụng — như thể đó là những thực thể cố định, luôn mang cùng một ý nghĩa ở bất kỳ nơi nào chúng hiện diện. Tương tự, các góc vuông, tam hợp, đối đỉnh được giảng dạy như có một ý nghĩa nhìn chung không thay đổi. Thực ra, từ nhiều thời đại, cả hành tinh lẫn góc chiếu đều đã được chia thành hai nhóm: những yếu tố “xấu” và những yếu tố “tốt” — cát và hung.
Hiển nhiên, cách làm ấy đơn giản hóa mọi chuyện rất nhiều. Nó dựng trước mắt chúng ta một vũ trụ trắng đen rạch ròi, nơi thiện và ác không ngừng chiến đấu để giành quyền kiểm soát những thực thể riêng biệt, mỗi thực thể được cứu rỗi hay đánh mất, được tôn vinh hay hủy diệt một cách riêng lẻ. Tuy nhiên, tư duy đương thời thách thức triết lý sống “thời cũ” này cùng chủ nghĩa cá nhân mang tính nguyên tử luận của nó. Vũ trụ giờ đây được nhìn như một tổng thể liên kết và phụ thuộc lẫn nhau, một sinh thể có quy mô vũ trụ. Và thực tại căn bản của vũ trụ này không phải thực thể riêng biệt đang đi đến sự cứu rỗi hay diệt vong của mình, mà là toàn bộ tính tương liên giữa mọi bộ phận cấu thành tổng thể vũ trụ.
Xét theo chiêm tinh, điều này có nghĩa rằng tính tương liên giữa mọi thiên thể trong hệ Mặt Trời — và nói chung trong toàn thể bầu trời — mới là điều cốt yếu. Bất kỳ thiên thể nào, trong những điều kiện quan hệ đặc biệt, thực tế cũng có thể mang bất kỳ ý nghĩa nào; đặc biệt, nó có thể có ý nghĩa hoàn toàn đối lập với ý nghĩa được truyền thống thừa nhận. Tương tự, ngay cả con người tốt đẹp nhất, dưới sức ép của những loại quan hệ đặc biệt, cũng có thể trở nên hết sức hủy hoại trong hành động. Người ta đã diễn đạt điều này bằng cách nói rằng mọi thứ đều có khuynh hướng trở thành đối cực của chính mình. Tuy nhiên, đó là một phát biểu quá đơn giản; bởi vấn đề không phải một “thực thể” trở thành điều đối lập với bản chất của nó, mà là một “mối quan hệ” có khuynh hướng đảo ngược tính phân cực — chẳng hạn tình yêu biến thành thù hận, đam mê nhục cảm trở thành lòng tận hiến huyền nhiệm, v.v.
Chính trên nền tảng thấu hiểu sự sống và tính quan hệ phổ quát như vậy, nền chiêm tinh mới đang diễn đạt lại khái niệm góc chiếu hành tinh. Nó nhìn góc vuông Mộc Tinh–Thổ Tinh đã nói ở trên không phải như một sự vật tự thân, mà như một giai đoạn trong mối quan hệ có tính chu kỳ giữa Mộc Tinh và Thổ Tinh. Dữ kiện hai hành tinh cách nhau 90° chưa nói lên đủ điều để được xem là mang ý nghĩa trọn vẹn. Điều có ý nghĩa là một chu kỳ quan hệ nhất định giữa Mộc Tinh và Thổ Tinh đã đạt đến một giai đoạn nhất định trong sự phát triển của nó.
Như tôi đã trình bày trong cuốn The Lunation Cycle, ý nghĩa của một “góc vuông pha tăng” khác với ý nghĩa của một “góc vuông pha giảm”. Nghĩa là nếu Mộc Tinh, hành tinh chuyển động nhanh hơn, ở 10° Sư Tử và Thổ Tinh ở 10° Bọ Cạp, góc vuông chúng tạo thành là góc vuông pha giảm, tương tự góc vuông “Hạ huyền” trong chu kỳ quan hệ Mặt Trăng–Mặt Trời, tức chu kỳ Trăng. Nhưng nếu Thổ Tinh chậm hơn ở 10° Sư Tử và Mộc Tinh ở 10° Bọ Cạp, góc vuông của chúng là góc vuông pha tăng, hay Thượng huyền. Nói cách khác, một chu kỳ quan hệ giữa Mộc Tinh và Thổ Tinh bắt đầu bằng lần hội tụ của chúng và đạt đến đỉnh điểm ở thế đối đỉnh. Mọi giai đoạn của chu kỳ này — tức bất kỳ góc chiếu nào mà Mộc Tinh và Thổ Tinh tạo thành trong khoảng từ lần hội tụ này đến lần hội tụ tiếp theo — đều phải được hiểu trong khung tham chiếu của toàn bộ chu kỳ. Cuối cùng, trong một nghiên cứu bao quát hơn, nó còn phải được hiểu trong khung tham chiếu lớn hơn nữa của chu kỳ tương quan hành tinh rộng lớn, bao gồm mọi thành phần của hệ Mặt Trời.
Hiển nhiên, điều này trao cho lý thuyết chiêm tinh một đặc tính phức tạp hơn những gì được trình bày trong phần lớn giáo trình hiện hành. Tương tự, vật lý của Einstein phức tạp hơn rất nhiều so với vật lý của Newton. Nếu muốn làm việc với những sự kiện vật lý hiển nhiên đối với giác quan, các định luật Newton hoạt động rất thỏa đáng. Và nền chiêm tinh cổ điển, làm việc với những ý nghĩa cố định dành cho các vị trí và góc chiếu hành tinh cố định — cùng vô số châm ngôn phải ghi nhớ — cũng từng hoạt động tốt trong tương quan với kiểu xã hội mà con người thế kỷ XVII đang sống. Nhưng ngày nay, chúng ta đối diện một thế giới rất khác: thế giới của năng lượng nguyên tử và những đại đô thị, của các tổ hợp độc quyền và sự trao đổi toàn cầu; nơi những quan hệ xã hội và cá nhân phức tạp, linh động đến mức rất nhiều người bị cuốn vào những khó khăn xã hội và trạng thái tâm lý mà các kỹ thuật cũ không thể xử lý hiệu quả. Đối với một thế giới như vậy, chúng ta cần một nền chiêm tinh mới, cũng như các nhà vật lý từng cần một nền đại số mới và vật lý mới để kiểm soát những biến đổi và phân rã nguyên tử; dù những khái niệm cổ điển của vật lý và chiêm tinh vẫn hết sức hữu ích khi làm việc với các hoàn cảnh và vấn đề thông thường.
Góc chiếu tốt và xấu
Điển hình trong số những khái niệm chiêm tinh truyền thống cần được diễn giải lại hoặc sửa đổi ngày nay là ý tưởng rằng các góc như vuông và đối đỉnh là “xấu”, trong khi tam hợp và lục hợp là “tốt”. Niềm tin ấy hiển nhiên không có ý nghĩa trong loại chiêm tinh mà tôi đang bàn đến trong cuốn sách này; bởi góc vuông cũng là những giai đoạn bình thường và cần thiết trong mối quan hệ có tính chu kỳ giữa hai hành tinh chuyển động, không kém gì tam hợp hay lục hợp. Cái ác — theo cách một người bình thường thường hiểu — sẽ mất ý nghĩa nếu có thể chỉ ra rằng nó cũng bình thường và cần thiết như cái thiện.
Chúng ta nói căn bệnh ung thư là một điều xấu; phát biểu ấy có giá trị, bởi ung thư không bình thường cũng không cần thiết. Nhưng nếu nói rằng việc phân giải thức ăn thành những chất hóa học là một tiến trình xấu vì nó phá hủy củ cà rốt hay miếng gan bê thành một khối nhão vô định hình, hoặc nói rằng việc thay thế những tế bào đã hao mòn trong cơ thể bằng tế bào mới là “xấu”, thì những khẳng định ấy không có ý nghĩa xác đáng. Mọi giai đoạn của đời sống hữu cơ bình thường, mọi chức năng và tiến trình thuộc về sự sống tự nhiên, khỏe mạnh — về sinh lý hay tâm lý — đều cần được đón nhận. Nó không tốt cũng không xấu. Nó đơn giản hiện hữu, như một thành phần cần thiết trong những hoạt động của sự sống hay nhân cách. Trong mỗi sinh thể đều có một thế cân bằng động giữa các tiến trình đồng hóa — xây dựng hình thái — và dị hóa — giải thể hình thái. Nhưng gọi loại thứ nhất là tốt và loại thứ hai là xấu thì hoàn toàn vô nghĩa. Sự phát triển quá mức và không được kiểm soát của bất kỳ loại nào cũng phá hủy đời sống hữu cơ bình thường, sức khỏe của cơ thể và tâm hồn.
Đúng là sự gia tăng dần các hoạt động dị hóa theo tuổi tác cuối cùng dẫn đến cái chết. Nhưng nói rằng cái chết tự nhiên là xấu có mang ý nghĩa xác đáng hay không lại là điều rất đáng đặt câu hỏi. Chắc chắn, từ quan điểm của toàn thể nhân loại, cái chết của con người là một điều kiện cần thiết cho sự tăng trưởng tiến hóa, nếu xét đến bình diện tâm lý–tinh thần mà ý thức con người bình thường đang vận hành ngày nay. Tính cách của một cá nhân và những giới hạn phát triển có thể có của họ thường đã được định hình khá rõ trong độ tuổi hai mươi hay ba mươi. Nếu chúng cứ giữ nguyên qua nhiều thế kỷ, đó thực sự sẽ là một bi kịch đối với nhân loại!
Đối với toàn thể nhân loại, tiến trình chết đi đại diện cho điều mà tiến trình dị hóa, định kỳ dọn bỏ những tế bào đã lỗi thời, có ý nghĩa đối với một sinh thể khỏe mạnh. Người ta từng nói rằng mọi tế bào trong cơ thể chúng ta đều được đổi mới sau mỗi bảy năm. Tương tự, cả một làn sóng cá nhân tồn tại trong một khoảng thời gian lý thuyết chừng bảy mươi năm. Sự thay thế mang tính dị hóa của thế hệ này bằng thế hệ khác không tốt cũng không xấu; đó là quy luật phát triển và tăng trưởng của tập thể nhân loại. Và nếu tư duy theo một hình thức tuyệt đối của chủ nghĩa cá nhân tinh thần, việc đi vào và đi ra khỏi cơ thể — sinh và tử — chỉ là những giai đoạn bình thường, cần thiết trong sự phát triển có tính chu kỳ của tinh thần luân hồi.
Những cách đánh giá tốt và xấu không có ý nghĩa khi được áp dụng cho bất kỳ giai đoạn nào như vậy của một tiến trình có tính chu kỳ. Và từ một quan điểm siêu việt, phổ quát, mọi sự kiện đều có thể được nhìn như một giai đoạn cần thiết của một tiến trình lớn hơn. Viêm phổi có thể được gọi là xấu vì nó không phải giai đoạn bình thường trong đời sống cơ thể; chiến tranh và thanh trừng chính trị là xấu vì chúng không phải những giai đoạn bình thường trong đời sống xã hội của một cộng đồng cụ thể. Tuy vậy, khi được xem xét trong khung tham chiếu lớn hơn của sự tiến triển nơi một linh hồn tinh thần, từ lần nhập thể này sang lần nhập thể khác, hoặc của toàn thể nhân loại, những sự kiện hủy diệt ấy có thể hiện ra như cần thiết và có lợi không kém việc cơ thể mạnh mẽ tống ra những chất không thể đồng hóa. Chỉ khi tách sự kiện thanh lọc xã hội hay cá nhân khỏi toàn bộ lịch sử của các quốc gia hay cá nhân — và tách các góc vuông, bán vuông hay đối đỉnh khỏi những chu kỳ quan hệ hành tinh — thì những sự kiện và góc chiếu ấy, khi được xem xét tự thân, mới hiện ra như xấu ác hay bất hạnh.
Cách làm ấy phá hủy chính tính toàn vẹn và ý nghĩa của tiến trình sống. Sự sống và nhân cách được đặc trưng bởi khả năng không ngừng điều chỉnh trước những nhu cầu mới bên trong và những hoàn cảnh mới bên ngoài. Nói rằng góc vuông và đối đỉnh là những góc chiếu xấu chính là phủ nhận khả năng tái điều chỉnh này. Bởi việc tái điều chỉnh luôn đòi hỏi những khoảnh khắc hành động nhanh chóng — chuyển số — khi một hoàn cảnh hay khả năng mới được đối diện một cách “trực diện”; và những khoảnh khắc dừng lại — đối đỉnh — khi ý thức có thể đánh giá khách quan, không thiên lệch về mục đích và ý nghĩa của hành động. Trong những giai đoạn quan hệ mang góc vuông, có thể xuất hiện nhiều sự nghiến rít của bánh răng, sự vội vã thiếu phối hợp hoặc nỗi sợ co giật giữa hai cực của mối quan hệ. Nhưng nêu ra khả năng của những kết quả tiêu cực ấy không phải là mô tả ý nghĩa cốt yếu của góc vuông; đó là cho thấy một tinh thần cá nhân thiếu kinh nghiệm hoặc một nhóm xã hội chưa trưởng thành có thể xử lý sai loại cơ hội phát triển đặc thù mà góc vuông đại diện như thế nào.
Sự công bằng buộc tôi phải thừa nhận rằng, vì phần lớn cá nhân và quốc gia đến nay vẫn là những người điều khiển vận mệnh thiếu trưởng thành và vụng về, góc vuông trong đa số trường hợp quả thực tạo ra những kết quả tiêu cực. Nhưng liệu tôi có thể trách mắng những bánh răng của một chiếc Chrysler tuyệt vời, chỉ vì một người lái xe kém khiến chúng nghiến vào nhau mỗi lần chuyển số? Và liệu có thể nói rằng dừng lại xem bản đồ để kiểm tra phương hướng là xấu, chỉ vì một người lái xe bối rối có thể dừng giữa một khúc cua, rồi mải đọc bản đồ đến mức bị xe đi tới đâm phải?
Từ cuộc thảo luận này, có thể thấy mọi góc chiếu hành tinh đều có thể được xem xét theo hai cách. Từ quan điểm thời gian, nó là một giai đoạn trong chu kỳ quan hệ giữa hai hành tinh chuyển động; để nắm bắt thấu đáo ý nghĩa của nó, cần xem xét nó trong tương quan với toàn bộ chu kỳ, đặc biệt là với khởi đầu của chu kỳ — lần hội tụ của hai hành tinh. Vì vậy, các nhà chiêm tinh thường xem vị trí Hoàng đạo của Trăng non trước sinh là có tầm quan trọng căn bản; qua đó, quy chiếu mối quan hệ Nhật–Nguyệt lúc sinh — tức góc chiếu giữa Mặt Trời và Mặt Trăng trong lá số khai sinh — về điểm khởi đầu của chu kỳ Trăng mà mối quan hệ ấy là một giai đoạn.
Mặt khác, từ quan điểm không gian, một góc chiếu giữa hai hành tinh chỉ là một góc trong toàn bộ mô thức hành tinh mà bầu trời thể hiện vào lúc chào đời. Và cũng như hình dáng của chiếc mũi có được ý nghĩa thẩm mỹ chủ yếu qua những gì nó đóng góp vào đặc tính riêng của một khuôn mặt đẹp — dù với tư cách một chiếc mũi, tự nó vẫn có một ý nghĩa khái quát nhất định — góc chiếu cũng không thể thực sự được hiểu hay diễn giải một cách có ý nghĩa, trừ khi được nhìn như một phần đóng góp vào bức tranh mà toàn bộ lá số trình bày.
Trong trường hợp thứ nhất, sự phân biệt giữa góc chiếu tốt và xấu không có ý nghĩa, bởi cả hai đều là những giai đoạn cần thiết và bình thường của tiến trình sống và tăng trưởng, những giai đoạn dần chuyển vào nhau theo chu kỳ. Trong trường hợp thứ hai, sự đối lập ấy cần được xem là tương tự sự đối lập giữa trắng và đen trong một bức ảnh, giữa ánh sáng và bóng tối trong một bức tranh Rembrandt. Nói rằng phần đen là xấu ác và phần trắng là tốt đẹp liệu có ý nghĩa gì không? Hình thái là kết quả của sự đặt cạnh và tương tác giữa cả hai. Và không có hình thái, không thể có mối quan hệ mang ý nghĩa, cũng không thể có ý nghĩa.
