Lilith – nhạy cảm hay mong manh?
Lilith là gì?
Ai trong chúng ta cũng có một góc yếu mềm.
Ở đó, một việc nhỏ thôi cũng làm mình mệt hơn người khác; cái góc mà một mất mát cũ vẫn còn âm ỉ đau dù bao năm đã trôi qua; cái góc mà mình sẵn sàng đánh đổi gần như mọi thứ chỉ để khỏi phải mất đi điều mình đang giữ. Trên lá số Chiêm Tinh, điểm đó được gọi là Lilith, mà tiếng Việt được gọi là Nguyệt Bột, một trong Tứ Dư, cùng nhóm với La Hầu, Kế Đô và Tử Khí.
Cũng như Tử Khí, Lilith không phải hành tinh, mà chỉ là một điểm tính được từ viễn điểm của mặt trăng, sinh ra từ mối tương quan giữa Mặt Trăng và Trái Đất. Mình nhắc chi tiết này vì nó hé lộ bản chất của Lilith về thân thể, về cái phần rất vật chất, rất con người trong mình, chứ không phải về trí tuệ hay tinh thần. Trước hết và rõ nhất, Lilith chỉ ra chỗ yếu bẩm sinh nhất trên thân thể mình, nơi mà cơ thể này, ngay từ đầu, đã không được trao cho đủ sức, đã luôn cảm thấy thiếu hụt so với những gì mình cảm thấy đáng lẽ ra nên có.
Mình nói “không đủ sức”, vì với mình đây không phải một khuyết điểm để xấu hổ. Nó chỉ là một sự thật về cái thân mình đang mang. Ví dụ, có người Lilith ở Nhân Mã thì đôi chân chịu tải kém, đi bộ thì được nhưng chạy hay đạp xe đường dài là đuối. Người Lilith ở Kim Ngưu có thể kiệt sức nếu phải nói to và nói lâu. Người Lilith ở Sư Tử thấy hao lực nếu phải cười lớn. Người Lilith ở Cự Giải thì trái tim bé nhỏ chịu không nổi cảm giác lên xuống thất thường, ngồi xem trọn một tập phim nhiều kịch tính thôi cũng thấy rã rời. Mỗi người một kiểu, nhưng điểm chung là: ở cung vị Lilith, một mình thân thể mình khó mà đi xa được.
Và đây là chỗ thú vị. Chính vì ở góc đó mình không thắng được bằng sức của riêng mình, nên Lilith cũng là nơi mình buộc phải học cách nương vào người khác — học cách nhờ vả, học cách thuyết phục, học cách kết nối lành mạnh với mối quan hệ có thể nâng đỡ mình. Mà ở đây có một điều rất cần để ý: tại Lilith, nhu cầu được giúp đỡ, được che chở và nhu cầu được tôn trọng lớn ngang nhau, thậm chí nhu cầu được tôn trọng còn lớn hơn.
Lilith còn là chỗ của một vết thương cũ, nơi mình (hoặc linh hồn mình) đã từng có và từng mất đi thứ mình yêu quý nhất. Cho nên nó mang theo một nỗi sợ mất mát, một sự nâng niu đến mức “nâng trong tay sợ rớt, ngậm trong miệng sợ tan”, và một thói quen rất con người: cứ nhìn mãi cánh cửa đã khép lại mà không thấy một cánh cửa khác vừa mở ra. Ở Lilith, tầm nhìn của mình bị thu hẹp lại. Như con ếch ngồi đáy giếng thấy trời bằng cái vung, mình bằng lòng với một bầu trời nhỏ và không hình dung nổi cuộc sống có thể khác đi. Trang Tử nói “không thể giảng cho ve sầu hiểu thế nào là tuyết”, ở góc Lilith, mình hơi giống con ve ấy.
Trong thần thoại, Lilith là người phụ nữ đầu tiên được sinh ra từ bùn đất, ngang bằng với Adam, để cả hai kết đôi. Nhưng vì cơ thể Adam có phần cho đi, cơ thể Lilith có phần nhận vào, nên cô bị Adam xem thường. Rõ ràng cô cần được thoả mãn từ Adam, nhưng vẫn tức giận và rời bỏ Vườn Địa Đàng vì không chịu nổi cảm giác bị xem thường. Sau đó thì các bạn biết rồi đó, Adam có Eva từ chiếc xương sườn của mình để nàng lệ thuộc vào chàng, nói chung đàn ông có tính nam mong manh nó cần được vuốt ve lòng tự tôn đến mức như vậy đó =)) Còn bà Lilith bả cũng quắn quéo, đã bỏ người ta thì thôi đi, còn cay cú quay lại trả thù hẳn vì ấm ức Chúa đã không nặn ra cho tao thứ giống Adam, mà cái thứ của tao lại còn nghiện cái thứ đấy chứ =)))) vừa nghiện vừa hận nó có khổ không. Nên mình cũng phải rất cẩn thận với xu hướng thân thể thèm khát cảm giác thiếu hụt nào đó khiến mình mất đi lý trí và tự do tinh thần. Nếu mình có thể xuyên không về gặp bà Lilith, mình sẽ tặng bả cái máy tự sướng, tự mình thoả mãn mình rồi thì chẳng có thằng nào nó ám ảnh mình được. Lúc đó mới nghĩ đến kết nối ngang bằng chứ ủa ê.
Kết luận một câu cho Lilith, mình chọn câu này: tất cả rồi cũng sẽ qua. Cuộc đời khép một cánh cửa ở đây, để mở cho mình một cánh cửa khác. Ba phần dưới đây là ba điều mình thấy cần nhất, để mình bước qua cánh cửa mới ấy mà không kiệt sức, không bị lừa, và không vỡ vụn dọc đường.
Nâng cao sức khoẻ ở Lilith
Điều quan trọng nhất mình muốn bạn hiểu về Lilith là: những sinh hoạt ở đây tuy vui thú và mang lại khoái cảm, nhưng lại rút cạn kiệt sức mình. Chúng làm mình hưng phấn, thích thú, nhưng âm thầm bào mòn sinh lực, sức bền, và nếu lạm dụng thì bào mòn cả tuổi thọ. Vui quá hoá buồn, đến một lúc mình không những hết sức làm những việc cần làm, mà còn chẳng đủ sức để tiếp tục vui ở chính cái góc Lilith ấy nữa.
Những nhà sinh học nhận thấy cơ thể con người và cả động vật được thiết kế nhằm mục đích sinh sản, để duy trì nòi giống. Hoạt động tình dục mang đến khoái cảm là để “dụ dỗ” cá thể tối ưu hoá khả năng sinh sản của mình. Và mỗi lần quan hệ, sinh đẻ, cơ thể thêm một lần bị bòn rút năng lượng kiệt quệ. Đối với điểm Lilith cũng có thể hiểu tương ứng. Nó là nơi tâm trí dễ bị hút vào như một nhu cầu giải quyết khoái cảm, nhưng lại khiến mình hao tổn nhanh chóng. Nếu không có mục tiêu cụ thể, mình cần lưu ý gia giảm bớt cường độ hoạt động tại nơi Lilith có mặt.
Lilith có một điểm đối diện trên lá số, gọi là Priapus, và nó gợi ý cơ hội ngược lại: sinh hoạt ở đó tụ khí, hồi sức, nuôi lại sinh lực. Cho nên “nâng cao sức khoẻ ở Lilith”, với mình, thực ra có nghĩa là học cách đừng tiêu quá tay ở Lilith, và biết bồi lại sức ở nơi khác. Cụ thể hơn:
Hãy coi sinh hoạt ở Lilith như một món quà tự thưởng, không phải một bữa ăn hằng ngày. Cứ tận hưởng, nhưng có chừng mực, vào lúc mình chủ động chọn, rồi cho mình nghỉ ngơi sau đó. Nghỉ ngơi ở đây không phải lười biếng, mà là cách mình giữ lại nhiên liệu cho những gì thật sự quan trọng.
Hãy chủ động bồi đắp sức lực, cả sức mạnh lẫn sức bền, một cách có ý thức. Vì cánh cửa mới mà cuộc đời mở cho mình ở đằng sau cánh cửa đã khép kia, muốn bước qua nó cũng cần sức. Ông trời có thể mở cửa, nhưng chuẩn bị hành trang đủ đầy để đi tiếp là việc của riêng mình.
Có một bạn từng hỏi mình: vậy có thể tích cóp ở Priapus để dư ra mà tiêu ở Lilith không? Về lý thuyết là được. Nhưng trước hết hãy thành thật tự hỏi: mình có đủ sức bền để về tới cái đích mình chọn không? Mình có tiếc không, nếu lỡ một phần thưởng lớn của đời chỉ vì đuối sức giữa đường? Nó giống như mỗi ngày mình tiêu một khoản nho nhỏ cho một thú vui, để rồi đúng lúc cần một khoản lớn cho điều thật sự đáng giá thì lại không còn. Tiền thiếu thì còn vay được, chứ cảm giác hụt hơi đúng lúc cần cố lên thì khó xoay xở hơn nhiều.
Và vì Lilith nói về thân thể, nên cách “chữa” trực tiếp nhất cho nó là chăm cái thân, nghỉ đủ, ăn lành, vận động nhẹ nhàng vừa sức, thay vì cố gồng mà vượt qua. Cố gồng ở Lilith rồi sau đó tự hỏi sao mình mong manh thế, là một cái vòng mình nên tránh.
Mình cũng để ý, Lilith hay nghiêng về một trong hai kiểu người, và mỗi kiểu cần một lời nhắc ngược nhau. Nếu mình thuộc kiểu sống hơi tuỳ hứng, thì sinh hoạt ở Lilith gây nghiện kiểu như nghiện trà sữa – cai nó không khó, chỉ là mình có thật sự muốn hay không; việc cần làm là tiết chế cái tuỳ hứng lại để khỏi rơi vào cảnh lực bất tòng tâm. Còn nếu mình thuộc kiểu sống hơi khắc kỷ, quen gác nhu cầu của mình sang một bên rồi lạc giữa những đòi hỏi chồng chéo không hồi kết của người khác, thì bài học của mình lại ngược lại: học cách chiều đãi bản thân, cho phép mình được yêu chiều, được hưởng thụ một chút khi có dịp. Vì nếu mình bỏ bê đất Lilith lâu quá, một ai đó mang đến chút ngọt ngào tại điểm này cũng dễ khiến bạn lệ thuộc vào họ.
Cảm xúc và tiếng nói của thân thể là cách tâm hồn mình nhắn nhủ vào ý thức, đừng bỏ ngoài tai, nhưng cũng đừng để nó cuốn mình đi. Mình chăm thân thể thế nào, thân mình sẽ đáp lại mình thế ấy.
Bớt nguy cơ bị thao túng ở Lilith
Có một sự thật về Lilith mà mình nghĩ ai cũng nên biết, vì biết thì mới giữ được mình: Lilith là nơi mềm yếu nhất, là cái nút bấm mà nếu có ai chạm trúng một cách ngoạn mục, mình rất dễ buông xuôi, dễ quy hàng. Nó là chỗ mình khao khát được đầu hàng trước hạnh phúc và cái đẹp.
Cho nên quy tắc giữ mình ở đây hơi ngược đời: người nào càng “đúng ý” mình một cách hoàn hảo, mình lại càng nên tỉnh táo hơn, chứ không phải mềm lòng hơn. Cái cảm giác “sao mà vừa khít đến vậy, sao mà đúng cái mình hằng mong đến vậy”, đó chính là lúc cần dừng lại một nhịp để nhìn cho rõ.
Vậy phân biệt thế nào giữa một tình cảm thật và một sự thao túng? Mình dựa vào điều đã nói ở phần đầu: ở Lilith, mình cần vừa được giúp đỡ, vừa được tôn trọng, và cả hai phải đi cùng nhau. Một mối quan hệ lành mạnh cho mình cả hai. Còn sự thao túng thì khoác áo giúp đỡ, che chở, yêu thương – nhưng lại lặng lẽ lấy đi tôn nghiêm và quyền tự quyết của mình, dần dần mình cảm thấy yếu ớt, cảm thấy lệ thuộc, cảm thấy mất đi khả năng tự đứng. Đó là cái mình hay gọi là lồng vàng.
Ví dụ, mình có Lilith Song Tử. Mình rất cảm động khi được ba mẹ cho tiền học hành, mua sách cho đọc, làm việc nhà và nuôi mình ăn để mình không áp lực tài chính, có dư thời gian rảnh đi cafe nói chuyện với bạn bè để có thêm góc nhìn về cuộc sống. Nên khi có một người đàn ông tiến đến nói với mình rằng, anh là người rất thông minh, anh sẽ suy nghĩ hộ em thứ này thứ kia, em không cần phải học cao biết nhiều làm gì cho vất vả, em chỉ việc ở nhà làm đẹp, tận hưởng cuộc sống. Đối với mình đây là sự hạ nhục khả năng tư duy của mình, vì thế mình quyết định không thể chọn đồng hành cùng họ.
Hoặc mình có một người bạn Lilith Kim Ngưu, bạn đưa ra quyết định chia tay người chồng sắp cưới chỉ vì gia đình chồng và chồng bạn đề nghị cưới xong nghỉ việc, ở nhà hưởng thụ và sinh con nuôi con. Đối với bạn, đây là sự sỉ nhục rất lớn về năng lực và khả năng tự lập của bạn, bạn diễn giải rằng “Hãy về nhà tao làm không công cho gia đình tao, đổi lại mày sẽ được an nhàn ở Lilith của mày”. Về sau, bạn cưới chồng có gia thế không giàu có như người yêu cũ, nhưng rất ủng hộ ý tưởng kinh doanh của bạn, và đầu tư vốn cho bạn được mạnh dạn thực hiện ý tưởng của mình.
Từ đó mình rút ra một điều khắc cốt ghi tâm: trên đời này, để mở một cánh cửa, mình có thể đánh đổi nhiều thứ, nhưng có hai thứ tuyệt đối không bao giờ đem đổi – đó là tôn nghiêm và liêm sỉ của chính mình. Khoảnh khắc một lời mời, dù ngọt đến đâu, đòi mình phải đánh đổi hai thứ đó, thì đó là một cái bẫy, không phải một món quà.
Vài dấu hiệu mình hay dặn học trò để ý:
Khi ai đó đòi hỏi thay vì để mình tự nguyện cho. Những gì thuộc về Lilith, nếu mình chủ động cho đi vì mình mong muốn, vào lúc mình thấy thích hợp, thì đó là món quà quý. Và thái độ của họ nếu đủ trân trọng, thì họ xứng đáng với sự trao đi của mình. Còn nếu bạn bị đòi hỏi, bị ép buộc, hăm doạ, hoặc bị sỉ nhục để hạ thấp lòng tự trọng, thì trong lòng mình sẽ dấy lên một sự phản kháng rất chính đáng. Hãy lắng nghe nó.
Khi một kế hoạch nghe rất hợp tình hợp lý, nhưng lại yêu cầu mình tiêu nhiều hơn ở chỗ làm mình kiệt sức (Lilith) và bớt đi ở chỗ nuôi dưỡng mình (Priapus), tất cả là vì lợi ích của người kia. Dù nó đủ sức thuyết phục cả thế giới, nó vẫn đang bảo mình đốt sức khoẻ của mình cho giấc mơ của họ. Đừng để một kế hoạch hay ho đè bẹp sự khôn ngoan của thân thể mình.
Khi ai đó vừa khít với vết thương của mình quá nhanh, quá hoàn hảo, hoặc khéo léo khiến mình thấy họ là không thể thay thế, để rồi nỗi sợ mất họ trở thành thứ điều khiển mình. Nỗi sợ mất mát của Lilith là chỗ dễ bị mượn nhất để khống chế mình.
Cuối cùng, hãy tin vào tín hiệu của thân thể. Ở Lilith, cái thân và bản năng của mình thường biết trước cả cái đầu. Cái giật mình “có gì đó không ổn” giữa lúc mọi thứ đang ngọt ngào, đó không phải sự đa nghi xấu xí, đó là người gác cổng của mình đang lên tiếng. Và cách tự vệ vững nhất là giữ cho mình một đời sống, một giá trị, một phẩm giá của riêng mình: khi mình không đặt hết cảm giác an toàn của mình vào tay người vừa khít với Lilith của mình, thì chẳng ai mua được mình bằng chính cái mình khao khát.
Bớt nhạy cảm, mong manh ở Lilith
Trước khi nói cách bớt mong manh, mình muốn nói rõ một điều, vì mình tin nó quan trọng hơn mọi mẹo vặt khác: sự mong manh ở Lilith không phải một khiếm khuyết tính cách để mình tự trách. Nó mang dấu ấn về một vết thương có thật, về cái mình từng mất, nằm chồng lên đúng cái chỗ mềm của thân thể. Mình nên đối đãi với nó như với một vết thương: bằng sự dịu dàng, chứ không bằng sự khinh ghét.
Sự mong manh ấy thường đến từ nỗi sợ mất mát. Khi nỗi đau cũ đủ lớn, nó có thể biến thành một nỗi sợ kỳ lạ, sợ hạnh phúc, sợ có lại điều tốt đẹp, vì sâu trong lòng mình tin rằng có rồi sẽ lại mất. Thế là mình theo bản năng mà né tránh cơ hội được hạnh phúc, rúc vào vỏ ốc, và cứ dán mắt vào cánh cửa đã khép. Cái ký ức bị rút cạn sức ở Lilith lại càng làm mình dễ co rúm hơn.
Mình không có công thức thần kỳ, nhưng có vài điều mình thấy giúp cái góc ấy bớt đau rát hơn:
Cho phép mình đau cho trọn cái đã mất. Sự mong manh kéo dài thường là vì nỗi đau chưa được khóc cho xong. Câu “tất cả rồi cũng sẽ qua” không chỉ đúng với niềm vui, nó đúng với cả nỗi đau. Đau xong rồi, mình mới nhẹ.
Tập quay mặt về phía cánh cửa đang mở. Chính việc nhìn mãi cánh cửa đã đóng mới là thứ nuôi cái đau đớn sống mãi. Hãy tập để ý xem ngay lúc này mình còn đang giữ được gì trong tay. Có một điều buồn mà mình hay thấy: người cứ mải tiếc thứ đã mất, đôi khi để vuột mất luôn cả thứ mình vẫn còn đang có.
Đừng đặt cả con người mình lên một chỗ duy nhất. Khi giá trị của mình, niềm vui của mình, lý do sống của mình được rải ra nhiều nơi chứ không dồn hết vào một điều mong manh, thì một cú va vào chỗ đó sẽ không làm mình vỡ tan.
Chăm cái thân. Vì Lilith là chuyện thân thể, nên một cơ thể được nghỉ ngơi, được nuôi dưỡng tử tế sẽ bớt kiệt quệ hơn nhiều. Phần lớn những lúc mình thấy mong manh quá mức, nhìn lại sẽ thấy mình đang mệt, đang cạn.
Dịu dàng với mình thay vì tự phê bình. Sự nhạy cảm quá mức giống một cái chuông báo động cài hơi nhạy, mình xoa dịu một cái chuông, chứ không trừng phạt nó. Mỗi lần mình mắng mình “sao mày yếu đuối thế”, là mình lại siết chặt thêm cái nút đang đau.
Phân biệt một mối nguy thật bây giờ với tiếng vọng của vết thương cũ. Rất nhiều cái rát ở Lilith thật ra là quá khứ đang lên tiếng. Mỗi khi thấy mình chực co rúm, mình tập hỏi khẽ: đây là nguy hiểm đang xảy ra thật, hay là ký ức?
Và mình muốn bạn yên tâm về một điều: mình không cần phải hoá thành một người chai sạn thì mới ổn. Mục tiêu chưa bao giờ là ngừng cảm nhận. Một sự nhạy cảm được chăm sóc cho lành lặn, sẽ trở thành chiều sâu, thành lòng trắc ẩn, thành khả năng thấu hiểu – chính là những phẩm chất mà thế giới này rất cần, ở những người dựng tổ ấm, kể chuyện, xoa dịu và chữa lành cho người khác. Cánh cửa đã khép ở Lilith không phải là dấu chấm hết của mình. Đằng sau cánh cửa đang mở là con đường dẫn tới một phiên bản dịu dàng hơn mà cũng vững vàng hơn của chính mình, một người vẫn còn biết rung động, nhưng không còn bị nỗi sợ mất mát điều khiển nữa.